logo


Start Historia Parafii
Historia Parafii

HISTORIA PARAFII Potok Górny i zdjęcia z historii:

I. Historia miejscowości Potok Górny

Potok Górny początkowo nosił nazwę Wola Kulińska lub Nawsie, wymieniane są również nazwy Wilczy Potok, Dziewiczy Potok, Potok Ordynacki, Potok Górny i Potok Dolny. Z dostępnych materiałów można wyczytać, że król Henryk Walezy nadał Józefowi Wolińskiemu prawo do założenia tej wsi. W 1588 Potok znalazł się w dobrach Jana Zamoyskiego, a następnie Ordynacji Zamojskiej, gdzie został w 1792 ośrodkiem klucza, przyjmując nazwę Potok Ordynacki. Spis z roku 1827 podaje, że istniało tu 187 domów z 1188 mieszkańcami. Przez większość istnienia, z uwagi na położenie z dala od szlaków komunikacyjnych, wieś była omijana przez działania wojenne. Pod koniec XVIII wieku wieś była dziesiątkowana przez zarazę cholery - największe jej nasilenie przypadło na 1777 rok, kiedy według szacunków liczba mieszkańców zmniejszyła się o połowę.W czasach Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego wieś znalazła się w granicach powiatu tarnogrodzkiego, w 1867 przeszła do gminy Krzeszów w powiecie biłgorajskim. Dopiero w 1973 Potok stał się stolicą samodzielnej gminy. W czasie powstania styczniowego działał tu oddział Leona Czechowskiego. Nie ominęła wioski druga wojna światowa, w czasie której w Potoku Górnym dwukrotnie przeprowadzono pacyfikację.Podczas drugiej pacyfikacji, 19 grudnia 1943 roku, oddziały ukraińskie pod dowództwem Włodzimierza Darmochwała wymordowały 19 mieszkańców, oraz puściły z dymem większość zabudowań. Zginął wówczas, także ks. Błażej Nowosad, który nie chciał opuszczać parafian pomimo wcześniejszych ostrzeżeń o zbliżającym się oddziale ukraińskim.Potok Górny to miejscowość położona w województwie lubelskim, w powiecie biłgorajskim, w gminie Potok Górny. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zamojskiego.

II. Historia parafii Potok Górny

Ważnym centrum życia miejscowości jest parafia rzymskokatolicka pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela, która ma swoją długą i bardzo ciekawą historię. Nasza piękna miejscowość leży w południowo-zachodnim krańcu powiatu biłgorajskiego i zarazem województwa lubelskiego, na obszarze Płaskowyżu Tarnogrodzkiego, nad rzeką Borowiną. Głównym zabytkiem Potoka jest barokowy kościół rzymskokatolicki pw. Jana Chrzciciela, zbudowany w latach 1743-1754, jest to obiekt objęty ochroną poprzez wpis do rejestru zabytków. Mieszkańcy Potoka Górnego trudzą się przeważnie uprawą tytoniu. Stosunkowo dobre gleby pozwalają rolnikom osiągać wysokie wyniki w tej produkcji.Księgi parafialne dotyczące miejscowości są prowadzone w sposób ciągły od roku 1688. Pierwszym kościołem został ufundowany w 1581 roku przez króla Stefana Batorego. Parafia istniała jeszcze przed 1581 rokiem i należała do diecezji przemyskiej aż do XIX wieku (dekanat tarnogrodzki archidiakonatu jarosławskiego). Terytorialnie parafia była rozległa. Z biegiem lat szereg miejscowości odłączono od niej na rzecz powstających nowych parafii. Po Kongresie Wiedeńskim (1815) w granicach Galicji pozostały 2 wsie i obecnie tworzą one parafię w diecezji przemyskiej, również 2 wsie przeszły do parafii Huta Krzeszowska, wreszcie w r. 1919 powstała nowa parafia Lipiny.

Jeszcze po II wojnie światowej dwie wsie odłączono do Krzeszowa. Parafia została uposażona przez Stefana Batorego w r. 1581 (łan ziemi, łąka, 2 sadzawki, młyn). Rozwija się tu kult Matki Bożej, czego wyrazem są m.in. pielgrzymki do Leżajska a pielgrzymuje w nich nawet ponad 300 parafian. Najtragiczniejsze czasy dla parafii Potok Górny oprócz zarazy cholery z 1777 roku to okres II wojny światowej, gdyż Potok Górny został dwukrotnie spacyfikowany. Los parafian w sposób tragiczny podzielili również księża: 19 XII 1943 r. zamordowano proboszcza, ks. Błażeja Nowosada, którego proces beatyfikacyjny się toczy a jego kult jako męczennika się rozwija, natomiast  3 IX 1945 r. zamordowano znów proboszcza tej parafii ks. Ludwika Olechowskiego. Sługa Boży ks. Błażej Nowosad zginął 19 grudnia 1943 roku, w odwecie za zlikwidowanie przez oddziały partyzanckie kolaborującego z Niemcami Ukraińca Poryka (nie jak błędnie podają niektóre źródła Dymitra Byka) oddziały ukraińskie pod dowództwem Włodzimierza Darmochwała wymordowały 19 mieszkańców, oraz spaliły większość zabudowań. Wtedy to zginął ks. Błażej Nowosad, który nie chciał opuszczać parafian pomimo wcześniejszych ostrzeżeń o zbliżającym się oddziale ukraińskim. Ks. Błażej został zamordowany w sposób okrutny min. Zdzierano mu skórę z pleców i wyrywano paznokcie. Mimo tych okrutnych tortur nie wydał swoich parafian za co na koniec zabito go strzałem w głowę z bliskiej obecności. Zginął śmiercią męczeńską i jego kult się rozwija. Modlimy się o jego beatyfikację i wierzymy, że w niedługim czasie zostanie ogłoszony błogosławionym. W latach: 1990-1997 w wyniku starań, przyznano rejentalnie współwłasność cerkwi w Kulnie i cmentarza grzebalnego w Kulnie, parafii rzymskokatolickiej w Potoku Górnym i parafii prawosławnej w Tarnogrodzie. W 1997 roku Kulno przyłączono do parafii Bystre. Na terenie dawnej parafii Potok Górny znajdowały się 4 cerkwie unickie, gdyż mieszkało na tych terenach dużo grekokatolików. Po kasacie unii parafie te zamieniono na prawosławne. Obecnie pozostała bardzo mała liczba prawosławnych. W archiwum parafii przechowuje się m.in. stare księgi parafialne od roku 1581, wizytacje biskupie i dziekańskie, oraz kronikę parafialną.Nie wiadomo kto był fundatorem pierwszego, drewnianego kościoła. Z protokołu wizytacyjne biskupa przemyskiego z r. 1721 wynika, że został on zbudowany w r. 1583, konsekrowany, 11, grudnia 1611 r., przez biskupa bakowskiego Walerego Lublinieckiego. Były w nim następujące ołtarze: 1. główny, św. Jana Chrzciciela, koloru czerwonego, częściowo pozłacany,z mensą drewnianą i dwoma drewnianymi stopniami, 2. Św. Antoniego, koloru niebieskiego, częściowo pozłacany i posrebrzany, z mensą drewnianą i dwoma stopniami, 3. Św. Mikołaja, koloru niebieskiego, częściowo pozłacany i posrebrzany, 4. Św. Kajetana, koloru marmurowego, z mensą drewnianą, znajdował się obok ołtarza św. Mikołaja, 5. Ołtarz w kaplicy MB Różańcowej, koloru czarnego, częściowo pozłacany, z drewnianą mensą, 6. Św. Franciszka, z drewnianą mensą, 7. Św. Józefa, koloru niebieskiego, częściowo pozłacany o posrebrzany, z drewnianą mensą. Cmentarz przykościelny był ogrodzony parkanem, pokrytym daszkiem z gontu, na nim znajdowała się dzwonnica.


III. Historia obecnego kościoła parafialnego.

Kościół obecnie istniejący, św. Jana Chrzciciela, wybudowany w latach: 1743-1754, głównie z fundacji ówczesnego proboszcza, ks. Grzegorza S. Jastrzębskiego, Teresy Zamoyskiej i Grabińskich (okoliczni dzierżawcy). Kościół został konsekrowany 11 VII 1754 roku przez biskupa Wacława Hieronima Sierakowskowkiego. Kościół był remontowany w  1922  i w 1935 roku. W czasie remontu w latach: 1936-1939 wykonano nowy sufit żelbetonowy, a dach pokryto blachą. W r. 1956 odnowiono wnętrza i z zewnątrz (wtedy zamalowano starą polichromię). W latach 1958-1960 odwodniono kościół. W r. 1973 wykonano odnowienie całego kościoła (na podstawie ustnych przekazów parafian przywrócono dawną polichromię). W latach 1990 ? 1993 kościół był gruntownie remontowany. W latach: 1994 - 1999 miała miejsce konserwacja ołtarzy, żyrandoli, kinkietów i stacji Drogi Krzyżowej.

IV. Wygląd kościoła

Kościół w Potoku Górnym jest późnobarokowy, orientowany, murowany z cegły, otynkowany, trzynawowy, bazylikowy z transeptem. Prezbiterium jest jednoprzęsłowe, równej szerokości z nawą główną, zamknięte trójbocznie, przy nim od strony północnej zakrystia ze skarbczykiem na piętrze, od południa kruchta (dawny skarbiec). Korpus trójprzęsłowy z wąskimi nawami bocznymi, transept o silnie wystających, jednoprzęsłowych ramionach. Sklepienia w nawach bocznych i ramionach transeptu kolebkowo-krzyżowe; w zakrystii i kruchcie kolebkowe z lunetami, w kluczu sklepienia zakrystii stiukowa rozeta; w nawie i w prezbiterium sklepienia zapewne z r. 1935, pierwotnie strop. Wnętrze rozczłonkowane pilastrami o bogatych kapitelach, podtrzymującymi gzyms profilowany; nawy boczne otwarte do głównej arkadami ujętymi w profilowane obramienia. Chór muzyczny murowany wsparty na arkadach zajmuje ostatnie przęsło nawy głównej. Fasada trójdzielna z wyższą dwukondygnacyjną częścią środkową, zwieńczona szczytem ze spływami po bokach; części boczne fasady jednokondygnacyjne, zwieńczone spływami wolutowymi; rozczłonkowana pilastrami podtrzymującymi belkowanie i ożywiona licznymi płycinami ujętymi w obramienia kilku typów; na osi portal późnobarokowy, ponad nim otwór okienny w uszatym obramieniu. Przy fasadzie widać czterokolumnowy portyk z w. XX (zapewne z r. 1935). Elewacje boczne opilastrowane, z otworami okiennymi w profilowanych uszakowatych obramieniach; czołowe ściany transeptu zwieńczone trójkątnymi szczytami. Dachy dwuspadowe, nad nawami bocznymi, zakrystią i kruchtą pulpitowe, pokryte blachą; na skrzyżowaniu transeptu wieżyczka na sygnaturkę. Dwa portale z prezbiterium do zakrystii i kruchty, kamienne, ujęte pilastrami podtrzymującymi belkowanie.Ołtarz główny barokowy pochodzi prawdopodobnie z połowy XVIII wieku, dwukondygnacyjny z ornamentacją regencyjną, rzeźbami śś. Anny, Ignacego Loyoli, Jana Nepomucena, Symeona, w zwieńczeniu Bóg Ojciec, z obrazami: chrztu Pana Jezusa (z dawnego kościoła drewnianego) oraz św. Kazimierza Królewicza z tegoż czasu; tabernakulum z obrazem Ostatniej Wieczerzy. Ołtarze boczne. barokowe pochodzące prawdopodobnie z połowy XVIII wieku z rzeźbami rokokowymi proroków, świętych i aniołów, oraz obrazami gruntownie przemalowanymi: Matki Boskiej Szkaplerznej i św. Michała Archanioła z obrazami Wniebowstąpienia, św. Walentego i św. Marii Magdaleny Jest również piękna Ambona z rzeźbą Boga Ojca na baldachimie. Chrzcielnica klasycystyczna z obrazem Chrztu Chrystusa na. Pod chórem, na filarze, umieszczono tablicę ku czci pomordowanych w czasie ostatniej wojny (wykonana w r. 1972). W kościele widać wiele pięknych obrazów. Kościól parafialny otoczony jest starym murem, krytym dachówką, z kapliczką, bramą, dzwonnicą i furtą na plebanię. Kap1iczka zapewne z 1. poł, w. XIX, murowana, otynkowana, na rzucie kwadratu z trójkątnym szczytem, dach dwuspadowy. Brama dzwonnica z w. XVIII, odnowiona w r. 1957, murowana otynkowana, o dwóch kondygnacjach; w dolnej kondygnacji otwór bramny zamknięty półkoliście, górna przepruta trzema wydłużonymi otworami arkadowymi na dzwony, w niej 3 dzwony - jeden z r. 1928, wykonany w Przemyślu (30 V 1928 r, poświęcił go bp M. Fulman) i dwa z r. 1974, wykonane u Jana Felczyńskiego w Przemyślu (24 V 1975 r. poświęcone przez bp. B. Pylaka).; daszek czterospadowy, kryty dachówką. Furta z w. XVIII, murowana, otynkowana, otwór przejściowy zamknięty odcinkowo, po bokach ujęty pilastrami podtrzymującymi belkowanie, nad którym półkolisty szczyt; po bokach pilastrów spływy wolutowe. W murze parkanu 4 kapliczki z 1 poł. w. XIX.

V. Inne obiekty sakralne istniejące na terenie parafii

1. Kościół filialny, św. Michała Archanioła, w Góździe Lipińskim.

Pierwsza kaplica, drewniana, została wybudowana przed ukazem tolerancyjnym z 1905 roku przez Macieja Ćwikłę. Od r. 1946 sporadycznie odprawiano tutaj nabożeństwa. Od r. 1963 Msze św. były co dwa tygodnie, a od r. 1972 regularnie. W lutym 1981 r. starą kaplicę przekazano do Harasiuk. Kościół obecnie istniejący wybudowano w latach: 1978-1979 według projektu inż. archidiecezjalnego Romana Orlewskiego z Rzeszowa. 30 IX 1979 r. kościół został poświęcony przez bp. Zygmunta Kamińskiego. Kościól jest Murowany, w stylu nowoczesnym, o powierzchni użytkowej 260 m, są trzy dzwony wykonane w Przemyślu w firmie Jana Felczyńskiego (r. 1982). W latach: 1990 - 1991 wykonano ogrodzenie z metalowych przęseł przy murowanych słupach, odnowiono kościół, wykonano chodnik. W 2010 roku kościół został pomalowany wewnątrz i na zewnątrz. Odpust św. Michała Archanioła obchodzony jest w ostatnią niedzielę września.

2. Kościół filialny, pw. Miłosierdzia Bożego, w Nakliku

Kościół filialny w Nakliku powstał w latach 1993 - 1996, według projektu inż. Zdzisława Sachara i inż. Jana Golca z Biłgoraja. Został poświęcony, 18 września 1996 roku przez biskupa zamojsko-lubaczowskiego Jana Śrutwę. Murowany, kryty blachą, ogrodzony, w 1998 roku, metalowymi przęsłami przy murowanych słupach.  Odpust: w Niedzielę Miłosierdzia Bożego.

3. Kapliczki przydrożne:

W Potoku Górnym, murowana, św. Barbary, z r. 1908 (ufundowała ją prawdopodobnie Barbara Zamoyska), w Dąbrówce (dwie- jedna na słupie, a druga na grobie powstańców), w Jedlinkach, w Woli Kulańskiej, w Nakliku (na miejscu dawnej kaplicy prywatnej z początku w. XVIII, obsługiwanej wtedy przez kapłana unickiego odprawiającego w rycie łacińskim), Szyszkowie i w Zagródkach.

C. Cmentarze:

1. Cmentarz rzymskokatolicki, czynny, założony w poł w. XIX, w kształcie wydłużonego czworoboku o pow. 1,5 ha, podzielony na kwatery, ogrodzony metalową siatką przy słupach z cegły

2. Cmentarz prawosławny, nieczynny, założony po r. 1875, w kształcie prostokąta o pow. 0,5 ha, bez podziału na kwatery

Msze św. w niedziele i święta, godz.: 9.00, 11.00 i 16.00 , W Goździe Lipińskim  o 7.30, W Nakliku o 13.00

Księgi metrykalne:

chrztów: 1686 - 1711, 1714 - 2001
małżeństw: od r. 1687
zmarłych: 1728 - 1781, 1810 - 2001

Kronika parafialna od r. 1963

Powołania z terenu parafii: ks. Jan Bielak (archidiec. lubelska), ks. Józef Bucior, ks. Zbigniew Bucior (diec. przemyska), ks. Zbigniew Kociołek, ks. Roman Sarzyński (TCh), ks. Krzysztof Śniosek, śp. ks. Jan Wnuk (kap. WP),  śp. ks. Stanisław Knap (kap. MW), śp. br. Doroteusz Stanisław Czyż (OFMConv), śp. Pacyfik Szczepan Śniosek (OFMConv) o. Piotr Ćwikła (OFM), ks. Krzysztof Ślepokura, br. Albin Milewski, s. Maria Bucior (kanoniczki Ducha Świętego), s. Lucyna Bucior (kanoniczki Ducha Świętego), s. Miriam Czesława Stępniowska Nazaretanka, s. Mieczysława Nakonieczna (SSpS), s. Halina Pieczonka (CSFB), s. Zofia Sadowa (kanoniczki Ducha Świętego), s. Ewa Ćwikła, s. Krystyna Socha (kanoniczki Ducha Świętego), ks. Rafał Ćwikła, dn Paweł Głowik, al. Andrzej Ćwikła (SAC)

Księża pochowani na miejscowym cmentarzu: ks. Fryderyk Więckowski, ks. Błażej Nowosad, ks. Ludwik Olechowski, ks. Stanisław Knap, ks. Jan Cimek , ks. prał. Jan Wnuk

Stowarzyszenia, organizacje i ruchy religijne: Koła Żywego Różańca, Legion Maryi,  Oaza, Schola, Rada Duszpasterska, ministranci i lektorzy.

Szkoły istniejące na terenie parafii: Gimnazjum Publiczne w Szyszkowie, Szkoła Podstawowa w Szyszkowie,  Szkoła Podstawowa w Potoku Górnym, Szkoła Podstawowa w Dąbrówce, Szkoła Podstawowa w Góździe Lipińskim.

Proboszczowie parafii Potok Górny:

Ks. Jan Sierotka 1582-1604

Ks. Kacper Grotowski 1605-1611

Ks. Albert Leżański 1612-1616

Ks. Jan Sulina 1630-1637

Ks. Jan Purecki 1645-?

Ks. Krzysztof Szypiński, J.T.D kanonik lwowski - 1692

Ks. Maciej Mikołajski, profesor Akademii Zamojskiej 1692-1709

Ks. Jakub Komborski, kanonik lwowski 1709-1722

Ks. Walenty Wastowski, Kanonik zamojski 1722-1723

Ks. Antoni Serwatowski, 1723-1727

Ks. Andrzej Szynglertowicz, 1727-1732

Ks. Grzegorz Jastrzębski, kanonik kijowski 1732-1744

Ks. Walenty Smarzepicki, kanonik i dziekan zamojski, 1744-1746

Ks. Franciszek Wierzbowski, kanonik zamojski, 1746-1776

Ks. Mikołaj Maciejowski, kanonik zamojski, dziekan tarnogrodzki, 1776-1802

Ks. Bartłomiej Sobolewski, kanonik lubelski, dziekan tarnogrodzki, 1802-1821

Ks. Mateusz Bełcikowski, kanonik zamojski, 1821-1856

Ks. Jan Pawełkiewicz 1856-1857

Ks. Tomasz Petrykowski 1857-1873

Ks. Feliks Kamiński 1873-1876

Ks. Franciszek Matraś 1876-1878

Ks. Fryderyk Więckowski 1878-1918

Ks. Antoni Czamarski 1918-1920

Ks. Józef Sławiński 16 VI-24 VII 1920

Ks. Jan Siedlecki 1920-1922

Ks. Stanisław Frug 1922-1923

Ks. Seweryn Ślusarski 1923-1925

Ks. Adolf Netczyński 1925-1936

Ks. Błażej Nowosad 1936-1943

Ks. Ludwik Olechowski 1944-1945

Ks. Franciszek Surtel 1945-1946

Ks. Aleksander Hawryluk 1946 - 1962

Ks. Józef Walczak 1962-1971

Ks. Kan. Bogusław Wojtasiuk 1971-1989

Ks. Kan. Ryszard Sierkowski 1989-2002

Ks. Stanisław Zarosa od 2002

Wikariusze parafii:

Ks. Antoni Solecki

1746-1747

Ks. Wojciech Kułakowski

1751-1760

Ks. Stanisław Kostecki

1764-1767

Ks. Cyprian Czarnatowicz

1761-1774

Ks. Franciszek Tokarzewski

1775-1781

Ks. Wawrzyniec Helnarski

1781-1802

O. Gereon-kapucyn

1802-1807

Ks. Michał Krypiakiewicz

1807-1812

Ks. Sebasian Sidorski

1816-1831

Ks. Jan Błarzowski

?

Ks. Eliasz Saykowicz

?

Ks. Leopold Pawłowski

1842-1845

Ks. Gordian Jackowski

1856-?

Ks. Władysław Petrykowski

1864-?

Ks. Józef Waśkiewicz

1898-?

Ks. Aleksander Urban

1900-1902

Ks. Stefan Boćkowski

1902-1905

Ks. Antoni Czarniarki

1905-1918

Ks. Lucjan Michalak

1958-1961

Ks. Zygmunt Dębicki

1961-1962

Ks. Kazimierz Florek

1962-1963

Ks. Aleksander Baca

1963-1967

Ks. Bogusław Wojtasiuk

1967-1972

Ks. Edward Kozakiewicz

1972-1978

Ks. Grzegorz Szymański

1978-1982

Ks. Wiesław Szewczuk

1982-1984

Ks. Henryk Kurek

1984-1989

Ks. Eugeniusz Adamek

1989-1991

Ks. Eugeniusz Woś

1991-1992

Ks. Szczepan Borkowski

1992-1994

Ks. Zdzisław Gnat

1994-1995

Ks. Władysław Dobrowolski

1994-1995

Ks. Wiesław Zborowski

1995-1996

Ks. Tomasz Giergiel

1996-2002

Ks. Grzegorz Kopczyński

2002-2004

Ks. Andrzej Bastrzyk

2004-2009

Ks. Piotr Harko

2009-2010

Ks. Tadeusz Maciejko

2009 Rezydent

Ks. Krzysztof Groszek

od 2010

Ks. Grzegorz Szlązak

od 2010

 

Stworzone dzięki Joomla!. Designed by: Free Joomla Template, website hosting. Valid XHTML and CSS.

stat4u